زندگینامه جابر بن حیان

زندگینامه جابر بن حیان

زندگینامه جابر بن حیان
زندگینامه جابر بن حیان

جابر بن حیان در حدود سال ۷۵۰ میلادی در توس ولادت یافت. اما در مورد تاریخ دقیق تولد و حتی مرگ و محل تولد وی اختلاف‌نظر وجود دارد. گفتنی است که صفت کوفی که در روایات بسیاری به دنبال نام جابر آمده است، نشانگر زادگاه او نیست، بلکه حاکی از آن است که وی مدتی در کوفه اقامت داشته است.
وی برای آموختن علم و دانش به سرزمین‌های مختلفی سفر نمود. در مدینه مدت بسیاری محضر امام جعفر صادق (ع) را درک نمود و بعدها همواره از ایشان به بزرگی و عظمت یاد می‌کرد. او پس از شهادت امام به کوفه رفت و در آنجا، آزمایشگاه خود را تأسیس کرد.

نام امام جعفر صادق فراوان در کتاب‌های جابر آمده است. زیرا وی از شاگردان امام جعفر صادق بوده است. ارتباط جابر با امام جعفر صادق باید کوتاه‌مدت بوده باشد، زیرا شهادت امام جعفر صادق در سال ۷۶۵ میلادی یعنی حدود بیست سال پس از ولادت جابر، اتفاق افتاده است.
جابر بن حیان ، کتابی مشتمل بر هزار برگ و متضمن ۵۰۰ رساله ، تألیف کرده است. “برتلو” شیمیدان فرانسوی که به پدر شیمی سنتز مشهور است، سخت تحت تأثیر جابر واقع‌شده ، می‌گوید: «جابر در علم شیمی همان مقام و پایه را داشت که ارسطو در منطق.» “جورج سارتون” می‌گوید: «جابر را باید بزرگ‌ترین دانشمند در صحنه علوم در قرون وسطی دانست.» “اریک جان هولیمارد” ، خاورشناس انگلیسی که تخصص وافری در پژوهش‌های تاریخی درباره جابر دارد، چنین می‌نویسد:

««جابر ، شاگرد و دوست امام صادق علیه‌السلام بود و امام را شخصی والا و مهربان یافت؛ به‌طوری‌که نمی‌توانست از او جدا ولی بی‌نیاز بماند. جابر می‌کوشید تا باراهنمایی استادش ، علم شیمی را از بند افسانه‌های کهن مکاتب اسکندریه برهاند و در این کار تااندازه‌ای به هدف خود رسید.»»
جابر نخستین شیمیدان ایرانی است. وی اولین کسی است که به علم شیمی شهرت و آوازه بخشید و بی‌تردید نخستین مسلمانی است که شایستگی کسب عنوان شیمیدان را دارد.بعضی عقیده بر این دارند که وی عرب بوده اما این‌طور نبوده است. ظاهراً همین بلندی مقام، پرآوازگی و دانش عظیم او موجب شده است که بعضی او را مورد قدردانی و ستایش و بعضی دیگر موردحسادت و کینه‌توزی خود قرار دهند.
اکسیر و عقیده جابر درباره آن
عقیده بر این بود همچنان که طبیعت می‌تواند اشیا را به یکدیگر تبدیل کند، مانند تبدیل خاک و آب به گیاه و تبدیل گیاه به موم و عسل به‌وسیله زنبورعسل و تبدیل قلع به نقره در زیرزمین و … کیمیاگر نیز می‌تواند با تقلید از طبیعت و استفاده از تجربه‌ها و آزمایش‌ها همان کار طبیعت را در مدت‌زمانی کوتاه‌تر انجام دهد. اما کیمیاگر برای اینکه بتواند یک شیء را به شیء دیگر تبدیل کند، به‌وسیله ای نیازمند است که اصطلاحاً آن را اکسیر می‌نامند.
اکسیر در علم کیمیا، به‌منزله دارو در علم پزشکی است. جابر اکسیر را که از آن در کارهای کیمیایی خود استفاده می‌کرد، از انواع موجودات سه‌گانه (فلزات، حیوانات و گیاهان) به دست می‌آورد. او خود، در این زمینه می‌گوید: هفت نوع اکسیر وجود دارد :
• اکسیر فلزی: اکسیر به‌دست‌آمده از فلزات. • اکسیر حیوانی: اکسیر به‌دست‌آمده از حیوانات. • اکسیر گیاهی: اکسیر به‌دست‌آمده از گیاهان. • اکسیر حیوانی – گیاهی: اکسیر به‌دست‌آمده از امتزاج مواد حیوانی و گیاهی. • اکسیر فلزی – گیاهی: اکسیر به‌دست‌آمده از امتزاج مواد فلزی و گیاهی. • اکسیر فلزی – حیوانی: اکسیر به‌دست‌آمده از امتزاج مواد فلزی و حیوانی. • اکسیر فلزی – حیوانی – گیاهی: اکسیر به‌دست‌آمده از امتزاج مواد فلزی و گیاهی و حیوانی.

در قرن هیجدهم میلادی ، بررسی‌های تجربی توسعه یافت و نتایجی به بار آورد که برای توجه آن‌ها نظریات جدیدی ارائه داده شد. این نظرها بر اساس روش علمی استوار بود و با نظرهای کیمیاگران مغایرت داشت.

عاقبت، جابر بن حیان، در سال صد و نودوچهار ه.ش (معادل با ۸۱۵ میلادی) در شهر کوفهٔ عراق چشم از جهان فروبست.

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.